Theo Ts Nguyễn Vĩnh Ngọc, viêm khớp cùng chậu là một bệnh khớp, đặc biệt hay gặp ở phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ, thời kỳ mang thai, sau đẻ. Khi khớp cùng chậu bị viêm, người bệnh thấy đau âm ỉ, kéo dài ở vùng cột sống thắt lưng cùng, giữa hai mông, vùng chậu hông có thể kèm theo teo cơ mông. Đây là nguyên do khiến nhiều người bị chẩn đoán nhầm là tổn thương cột sống, đau thắt lưng do thoái hóa cột sống thắt lưng, đau thần kinh tọa…

Biểu hiện đau trong viêm khớp cùng chậu

Bình thường, hai khớp cùng chậu nằm ở phía sau, giữa hai mông, nơi tiếp giáp giữa xương cùng cụt nằm dưới cột sống thắt lưng và phía sau của hai xương cánh chậu. Do vậy khi khớp cùng chậu bị viêm, người bệnh thấy đau ở vùng cột sống thắt lưng cùng, giữa hai mông, vùng chậu hông kèm theo teo cơ mông. Đau thường có tính chất âm ỉ, kéo dài dai dẳng. Tuy nhiên, cũng có những trường hợp sản phụ sau đẻ bị đau vùng khớp cùng chậu dữ dội đến mức không thể chịu nổi, ảnh hưởng đến quá trình vận động như: không thể ngồi lâu để làm việc, cúi xuống, nghiêng hay xoay người rất khó khăn. Đau cũng làm cho bệnh nhân mất ngủ, gây tâm trạng buồn rầu, lo lắng. Viêm khớp cùng chậu có thể lan ra, gây tổn thương dây thần kinh tọa thậm chí teo cơ đùi, mông. Bệnh thường xuất hiện vài tháng sau khi có thai, kéo dài trong suốt thời kỳ mang thai và sau khi đẻ. Trong một số trường hợp, người bệnh còn có những dấu hiệu viêm vùng chậu với các triệu chứng đau bụng âm ỉ, đau bụng dưới, đau khi đại tiểu tiện, tiết dịch hay chảy máu âm đạo bất thường, giao hợp đau, sốt và rét run, buồn nôn và nôn. Khám phụ khoa thấy đau cổ tử cung, đau túi cùng âm đạo.

 Ở những phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ, viêm khớp cùng chậu lại thường thể hiện của viêm nhiễm vùng chậu như viêm vòi trứng, viêm cổ tử cung. Hậu quả là có thể tắc vòi trứng và vô sinh, thai ngoài tử cung, nhiễm khuẩn mạn tính, tích mủ vòi trứng, buồng trứng ... Ngoài ra viêm khớp cùng chậu lâu ngày dẫn đến dính khớp, làm cho khung chậu không thể giãn ra được trong thời kỳ mang thai và sinh đẻ sau này, khiến cho thai nhi khó có thể đi qua tiểu khung trở nên bị hẹp trong quá trình rặn đẻ. Do vậy, những sản phụ này thường phải mổ đẻ. Viêm khớp cùng chậu dễ bị chẩn đoán nhầm với đau thắt lưng do thoái hóa cột sống thắt lưng, đau thần kinh tọa. Do vậy có bệnh nhân chữa chạy khắp nơi, điều trị cả Đông Tây y khá tốn kém mà vẫn không khỏi, thậm chí còn mang thêm cả các biến chứng như viêm mủ tại chỗ do tiêm thuốc, thủy châm mà không thực hiện vô khuẩn tốt hoặc bỏng do dùng ngải cứu, để lại nhiều sẹo đen khắp vùng thắt lưng rất mất thẩm mỹ.

 Chẩn đoán Viên khớp cùng chậu

Ở cơ sở chuyên khoa, bằng một số nghiệm pháp thăm khám, thầy thuốc có thể phát hiện được viêm khớp cùng chậu. Bệnh nhân nằm nghiêng, hai chân duỗi thẳng, người khám ấn mạnh lên vùng xương cánh chậu, bệnh nhân sẽ cảm thấy đau ở vùng khớp cùng chậu. Hoặc bệnh nhân nằm ngửa, hai chân duỗi thẳng, người khám ấn mạnh lên hai cánh chậu từ trên xuống (ép ngửa khung chậu), bệnh nhân sẽ thấy đau ở khớp cùng chậu. Ngoài ra, chụp Xquang khung chậu thấy khớp cùng chậu có thể bị tổn thương ở những mức độ khác nhau. Ở những giai đoạn muộn, khớp có thể dính hoàn toàn, thậm chí không thể phân biệt được khớp cùng chậu nữa. Ngoài ra, Xquang khung chậu còn có thể thấy các hình ảnh khác như viêm khớp mu, viêm khớp háng và gai xương chậu. Tuy nhiên, những phụ nữ đang mang thai tuyệt đối không được chụp Xquang khung chậu vì có nguy cơ gây tổn thương cho thai nhi.

 Về nguyên nhân, viêm khớp cùng chậu là một bệnh khớp, thường xảy ra sau mắc các bệnh ở đại tràng như viêm đại trực tràng chảy máu; trong viêm nhiễm đường tiết niệu sinh dục. Ở những phụ nữ trong tuổi sinh đẻ, mất vệ sinh trong kỳ hành kinh cũng rất dễ gây viêm nhiễm bộ phận sinh dục ngoài, dẫn đến tổn thương lan rộng, đi lên trên gây viêm tử cung, vòi trứng, dẫn đến vô sinh. Phụ nữ khi mang thai, do thai lớn dần lên, chèn ép tiểu khung, gây ứ huyết vùng khung chậu, chèn ép bàng quang nên việc thải tiết nước tiểu khó khăn, dễ gây nhiễm khuẩn ngược dòng. Nhiễm khuẩn đầu tiên chỉ khu trú trong vùng sinh dục tiết niệu, dần dần lan đến vùng khớp cùng chậu. Do vậy, bên cạnh thăm khám lâm sàng và chụp Xquang khung chậu, thầy thuốc còn cần cho làm thêm một số xét nghiệm cận lâm sàng như lấy nước tiểu để kiểm tra Clamydia trachomatis và N. gonorrhoeae. Ngoài ra, cũng cần phải phát hiện các bệnh lý lây truyền qua đường sinh dục khác (kể cả giang mai và HIV). Lấy mẫu nghiệm trong cổ tử cung nhuộm Gram để phát hiện vi khuẩn lậu và các vi khuẩn khác cũng là xét nghiệm thường được chỉ định. Việc giáo dục bệnh nhân, bảo đảm bí mật thông tin và khai báo bệnh cũng rất quan trọng.

 Để điều trị viêm khớp cùng chậu (có tích chất thm khảo, toa thuốc cần có ý kiến của bác sĩ chuyên môn, không tự ý áp dụng), hiện nay thường chỉ định dùng các kháng sinh như doxycyclin 100mg uống 2 lần hoặc amoxycyclin 500mg, 3 lần/ngày, dùng liên tục trong 2-4 tuần; dùng các thuốc chống viêm, giảm đau, tiêm corticoid vào khớp cùng chậu. Trong trường hợp nặng cần phải dùng thêm cefotaxime, ceftriaxone kèm với metronidazole, azithromycine, roxithromicine, clindamycine, gentamycine... Ngoài ra, ở giai đoạn lui bệnh, người bệnh cần tập thể dục để duy trì các chức năng vận động của cột sống, tránh các tư thế xấu sau này.

 Tóm lại, viêm khớp cùng chậu là một bệnh khớp thường có tiến triển mạn tính, kéo dài, nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời có thể để lại nhiều hậu quả đáng tiếc. Do vậy, người bệnh cần phải chú ý, hiểu biết hơn về bệnh này để có thể chủ động phát hiện và đến khám chữa bệnh kịp thời ở các chuyên khoa cơ xương khớp.

BS. VƯƠNG HỮU ĐỊNH

Trưởng khoa Cơ Xương Khớp - BV Hoàn Mỹ Sài Gòn