1- Định Nghĩa: Động kinh vắng ý thức (DKVYT) còn gọi là động kinh cơn bé (petit mal absence seizures) chỉ ảnh hưởng đến hoạt động ý thức trong một giai đoạn rất ngắn và đột ngột. Động kinh vắng ý thức thường xảy ra ở trẻ em, hình thức bên ngoài trông giống như bệnh nhân đang nhìn đăm đăm vào khoảng không trong một vài giây.

- So với các thể động kinh (DK) khác, động kinh cơn bé (DKVYT) có biểu hiện rất nhẹ. Nhưng điều đó không có nghĩa là không nguy hiểm. Trẻ em có tiền sử động kinh vắng ý thức (DKVYT) cần được giám sát kỹ khi bơi lội vì nguy cơ chết đuối. Bệnh nhân cũng nên hạn chế lái xe cùng với các hoạt động có nguy cơ tiềm tàng khác.

- Một số bệnh nhân có hàng trăm cơn xảy ra mỗi ngày, ảnh hưởng nhiều đến học tập và công việc. DKVYT thường được kiểm soát tốt bằng các thuốc chống động kinh. Nhiều trẻ có thể hết cơn khi bước vào tuổi thiếu niên.

2- Triệu chứng

- Các triệu chứng của DKVYT bao gồm:

+ Nhìn đăm đăm, ngưng đột ngột các động tác thông thường

+ Chép môi

+ Chớp mắt

+ Nhai

+ Động tác ở tay

- Cơn DKVYT chỉ kéo dài khoảng vài giây. Thường phục hồi hoàn toàn ngay. Sau cơn không có lú lẫn, và thường bệnh nhân không nhớ được những gì đã xảy ra.

- DKVYT có thể xảy ra hàng tuần hoặc hàng tháng trước khi người chung quanh nhận biết được do các cơn xảy ra trong thời gian rất ngắn. Sa sút trong khả năng học tập có khi là triệu chứng đầu tiên của bệnh. Giáo viên thường hay phê bình về khả năng tập trung của trẻ.

3- Nguyên Nhân

Không tìm thấy nguyên nhân trong đa số trường hợp DKVYT. Có thể có yếu tố về di truyền. Đôi khi ánh đèn nhấp nháy hoặc tình trạng tăng thông khí (hyperventilation) làm khởi phát cơn DKVYT.

Hoạt động điện trong não: từ các neuron phát ra các tín hiệu điện bất thường gây ra cơn động kinh vắng ý thức.

4- Khi nào cần đi khám bệnh

- Trong đa số trường hợp, thường không cần đến chăm sóc ban đầu cho DKVYT. Nên đi khám bệnh nếu cơn DK xảy ra lần đầu tiên hoặc nhận thấy có sự thay đổi trong hình thức thể hiện của các cơn thường gặp. Bệnh nhân DKVYT vẫn có thể bị thêm những kiểu động kinh khác.

- Khi xảy ra lú lẫn hoặc những hành vi tự động kéo dài  như động tác nhai hoặc cử động không ý thức có thể là triệu chứng của một tình trạng nguy hiểm: tình trạng DKVYT liên tục, cần được chăm sóc y tế ngay.

5. Xét Nghiệm và Chẩn Đoán

- Một số trẻ có những cơn giống DKVYT, nhưng không phải động kinh thật sự. Điều này thường xảy ra ở những trẻ chậm phát triển tâm thần, tự kỷ (autism) hoặc bị rối loạn thiếu chú ý/tăng hoạt động (attention-deficit/hyperactivity disorder=ADHD).

- Các cơn nhìn đăm đăm không phải do động kinh thường xảy ra khi trẻ buồn chán hoặc đang trong những trạng thái yên tĩnh như ngồi trong lớp hoặc xem truyền hình. Các cơn này chấm dứt ngay khi gọi tên hoặc chạm vào vai trẻ. Ngược lại, đối với các cơn DKVYT thực sự, việc gọi tên hoặc chạm vai không thể cắt được cơn. Cơn  DKVYT thường xảy ra khi bệnh nhân đang nói chuyện hoặc hoạt động thể lực.

- Để chẩn đoán chính xác, thầy thuốc phải hỏi thật kỹ về triệu chứng và biểu hiện của cơn động kinh. Xét nghiệm máu giúp phát hiện những rối loạn khác có khả năng gây ra cơn DK , như những trường hợp mất cân bằng về mặt hoá học hoặc sự hiện diện của các độc tố trong cơ thể. - Các xét nghiệm khác bao gồm:

+ Điện não đồ (EEG). Thủ thuật này không đau, dùng để đo các sóng hoạt động điện của não. Các sóng điện não được truyền vào máy đo EEG bằng những điện cực dán trên đầu. Bệnh nhân được yêu cầu thở nhanh và sâu hoặc nhìn vào ánh sáng nhấp nháy với mục đích gây khởi phát cơn động kinh.

Nhà tâm thần học Đức Hans Berger phát minh ra máy đo EEG

Điện não đồ bình thường- Trong hình chữ nhật đỏ là sóng điện não bình thường

Điện não đồ trong cơn DKVYT: hiện diện các phức hợp nhọn-sóng (spikes and waves) liên tục

+ Scan Não. Các xét nghiệm như chụp cộng hưởng từ (MRI) và chụp cắt lớp điện toán (CT scan) cho ra những hình ảnh rất chi tiết của não, giúp thầy thuốc loại trừ các nguyên nhân như đột quỵ hoặc u não. Các xét nghiệm này không đau, nhưng bệnh nhân cần nằm yên, đôi khi hàng giờ. Cần sử dụng thuốc an thần khi thực hiện các xét nghiệm này cho trẻ dưới 5 tuổi

Máy MRI (cộng hưởng từ) giúp phát hiện bất thường ở não gây DKVYT
  Máy MSCT scan giúp phát hiện bất thường ở não bộ gây DKVYT

6. Biến chứng

Đa số trẻ sẽ hết cơn DKVYT khi lớn lên. Một số bệnh nhân khác tiếp tục có những cơn DK dạng này suốt đời. Ở một số trường hợp, bệnh nhân DKVYT bắt đầu có những cơn DK toàn thân (động kinh cơn lớn hoặc động kinh co cứng-co giật toàn thân =generalized tonic-clonic seizures).

Các biến chứng khác bao gồm:

+ Sa sút trong học tập

+ DKVYT liên tục, cơn xảy ra lâu hơn vài phút.

7. Điều Trị

- Nhiều loại thuốc có khả năng giảm bớt tần số xuất hiện hoặc loại trừ hoàn toàn các cơn DKVYT. Chọn ra được loại thuốc và liều lượng phù hợp cho từng bệnh nhân là một công việc khá phức tạp, đôi khi cần thử đi, thử lại nhiều lần. Cần uống thuốc đều đặn để duy trì nồng độ thuốc ổn định trong máu.

- Các thuốc có hiệu quả cho DKVYT bao gồm ethosuximide (Zarontin), valproic acid (Depakene) và lamotrigine (Lamictal). Đa số trẻ em có thể ngưng thuốc chống động kinh khi không xảy ra cơn  trong vòng 2 năm, dưới sự giám sát của bác sĩ.

Lối sống và chăm sóc tại nhà

Bệnh nhân DKVYT nên đeo lắc tay y tế để giúp dễ nhận dạng trong những tình huống y khoa khẩn cấp. Lắc đeo tay nên ghi rõ địa chỉ người cần báo tin trong trường hợp cấp cứu và các loại thuốc đang dùng. Người bệnh cần thông tin cho những người chung quanh như giáo viên, huấn luyện viên, đồng nghiệp biết về tình trạng bệnh của mình.

BS. ĐỒNG NGỌC KHANH -  BV Hoàn Mỹ Sài Gòn