|
Thoái hóa khá»›p làm cho sụn ở khá»›p bị hư. Sụn là mô trÆ¡n bao phá»§ 2 đầu cá»§a xương tại khá»›p. Sụn tốt hấp thu chấn động khi cỠđộng. Khi sụn bị mất, các đầu xương chà xát lên nhau. Vá» lâu dài, sá»± cá» xát này làm cho khá»›p hư vÄ©nh viá»…n. Các yếu tố có thể gây ra thoái hóa khá»›p bao gồm:
- Thừa cân
- Lớn tuổi
- Khớp bị tổn thương
Các chế độ Ä‘iá»u trị giảm Ä‘au do thoái hóa khá»›p và cải thiện váºn động bao gồm táºp thể dục, kiểm soát cân nặng, giảm Ä‘au, Ä‘iá»u trị bổ sung và phẫu thuáºt.
Thoái hóa khá»›p có thể xuất hiện ở bất kỳ khá»›p nào
gây ra Ä‘au, sưng, và giảm cỠđộng cá»§a khá»›p
Sau Ä‘ây là 10 biện pháp giúp bảo vệ khá»›p và ngăn ngừa thoái hoá khá»›p
1. Duy trì trá»ng lượng cÆ¡ thể ở mức độ thích hợp: Khi bạn càng béo, sức nặng Ä‘è lên khá»›p càng lá»›n, nhất là vùng lưng, khá»›p háng, khá»›p gối và bàn chân.
2. Siêng váºn động:Luyện táºp thể dục, thể thao vừa sức sẽ giúp cÆ¡ bắp khá»e mạnh, máu huyết lưu thông dá»… dàng. Ðó là yếu tố giúp tăng cưá»ng dinh dưỡng cho lá»›p sụn khá»›p. CÆ¡ bắp khá»e mạnh sẽ giúp giảm lá»±c Ä‘è ép lên khá»›p xương trong váºn động.
3. Giữ tư thế cÆ¡ thể luôn thẳng: Tư thế tốt sẽ giúp bảo vệ các khá»›p tránh sá»± Ä‘è ép không cân đối. Ở tư thế thẳng sinh lý, diện tích tiếp xúc giữa hai mặt khá»›p sẽ đạt mức tối Ä‘a, vì thế lá»±c Ä‘è ép sẽ tối thiểu. HÆ¡n nữa, khi Ä‘ó sẽ có sá»± cân bằng lá»±c giữa các dây chằng và cÆ¡ bắp quanh khá»›p, giúp giảm bá»›t nhiá»u nhất lá»±c Ä‘è ép lên hai mặt sụn khá»›p.
4. Sá» dụng các khá»›p lá»›n trong mang vác nặng: Khi nâng hay xách đồ nặng, bạn cần chú ý sá» dụng lá»±c cÆ¡ cá»§a các khá»›p lá»›n như ở tay là khá»›p vai, khá»›p khuá»·u; ở chân là khá»›p háng, khá»›p gối. Khéo léo sá» dụng nguyên tắc Ä‘òn bẩy ở những khá»›p lá»›n để tránh làm tổn thương các khá»›p nhá» như cổ tay, cổ chân, bàn tay, bàn chân.
5. Giữ nhịp sống thoải mái: Bạn nên sắp xếp công việc hợp lý, hài hòa giữa nghỉ ngÆ¡i và lao động. Nên nhá»› rằng các cÆ¡ quan trong cÆ¡ thể Ä‘á»u cần có sá»± nghỉ ngÆ¡i để tái tạo lại năng lượng. Không nên lặp Ä‘i lặp lại má»™t công việc hay tư thế làm việc kéo dài quá sức chịu đựng cá»§a cÆ¡ thể. Lá»±c tác động không lá»›n nhưng nếu lặp Ä‘i lặp lại trong thá»i gian quá dài sẽ làm tổn thương khá»›p.
Giữ nhịp sống thoải mái và biết lắng nghe cÆ¡ thể, hài hòa giữa nghỉ ngÆ¡i và lao động
6. Phải biết "lắng nghe" cÆ¡ thể: CÆ¡ thể chúng ta có cÆ¡ chế báo động rất tuyệt vá»i. Khi có vấn đỠnó sẽ báo động ngay cho bạn. Trong Ä‘ó Ä‘au là dấu hiệu báo động chá»§ yếu. Phải ngưng ngay láºp tức các váºn động nếu chúng gây Ä‘au.
7. Thay đổi tư thế thưá»ng xuyên: Nên thưá»ng xuyên thay đổi các tư thế sinh hoạt. Tránh nằm lâu, ngồi lâu, đứng lâu má»™t chá»— vì sẽ làm ứ trệ tuần hoàn và gây cứng khá»›p. Có thể Ä‘ây là yếu tố chính yếu gây ra thoái hóa khá»›p do nghá» nghiệp, nhất là ở những ngưá»i lao động trí óc.
8. Sá»± luyện táºp "như má»™t chiến binh" sẽ làm hại bạn:Khi khá»›p cá»§a bạn có vấn Ä‘á», lá»i khuyên nên váºn động cá»§a bác sÄ© có thể được bạn hăng hái thá»±c hiện má»™t cách quá mức. Tuy nhiên Ä‘iá»u này không thể áp dụng cho tổn thương khá»›p. Do sụn khá»›p phải trải qua má»™t thá»i gian dài tác động má»›i bị hư há»ng (thoái hóa), vì váºy khi bạn cảm thấy Ä‘au nghÄ©a là nó Ä‘ã hư khá nặng. Sá»± nghỉ ngÆ¡i sẽ làm ngừng gia tăng mức độ tổn thương. Còn sá»± váºn động sẽ giúp nó phục hồi nhưng cần phải tăng dần cưá»ng độ. Nếu bạn quá gắng sức hay nóng nảy trong luyện táºp để đốt giai Ä‘oạn, thì vô tình sẽ làm chết lá»›p sụn má»›i còn non yếu do các lá»±c tác động quá mức cá»§a chính mình. Nên bắt đầu bằng những động tác nhẹ nhàng và cháºm rãi, sau Ä‘ó má»›i tăng dần lên tùy vào sá»± phản ứng cá»§a cÆ¡ thể.
9. Bảo vệ cÆ¡ thể trước những bất trắc trong sinh hoạt: Khi ra khá»i nhà, hoặc khi tham gia những hoạt động váºn động thể thao, váºn động thể lá»±c…bạn nên cẩn tháºn chuẩn bị những dụng cụ bảo vệ cổ tay và khá»›p gối, nhằm đỠphòng những tình huống bất ngá» có thể làm bạn bị chấn thương trong quá trình váºn động, táºp luyện.
Xách má»™t váºt nặng có thể gây những sang thương lá»›n hÆ¡n trên mặt sụn khá»›p
10. Ðừng ngại ngần khi có yêu cầu trợ giúp:Bạn không nên cố gắng làm má»™t việc gì Ä‘ó quá sức cá»§a mình. Nếu cảm thấy khó khăn, nên nhá» ngưá»i khác trợ giúp. Mang vác hay xách má»™t váºt nặng có thể làm bạn Ä‘au nhức kéo dài nhiá»u ngày. Tình trạng Ä‘au nhức này thể hiện sá»± tổn thương cá»§a cÆ¡ thể. Từ những lá»— nhá» có thể phát triển thành những sang thương lá»›n hÆ¡n trên mặt sụn khá»›p.
BS. NGUYỄN THỊ HOÀI THI
Chuyên khoa CÆ¡ Xương Khá»›p – BV Hoàn Mỹ Sài Gòn |