Bệnh Viêm Tụy Cấp Ở Trẻ Em | Bệnh viện Hoàn Mỹ Cửu Long
Nhi

Bệnh Viêm Tụy Cấp Ở Trẻ Em

11-04-2019

Tuyến tụy là một cơ quan nhỏ bé nằm trong ổ bụng (dân gian thường gọi là lá mía), nhưng lại có vai trò khá quan trọng vì nó tiết ra một số men giúp tiêu hóa các chất đường, đạm và mỡ từ thức ăn. Viêm tụy cấp là tình trạng viêm của tuyến tụy dẫn đến tổn thương tế bào nang tuyến do sự tiêu hủy của các men tụy. Bệnh viêm tụy ở trẻ em có thể có dấu hiệu không rõ ràng.

Vừa qua, bệnh viện Hoàn Mỹ Cửu Long đã điều trị thành công cho một bệnh nhi nhập viện cấp cứu vì viêm tụy cấp với những biểu hiện không điển hình. Theo bác sĩ chuyên khoa, nếu chậm phát hiện, không đưa trẻ tới bệnh viện kịp thời sẽ phải đối mặt với các biến chứng nguy hiểm, thậm chí tử vong

Những điều cần biết về viêm tụy cấp ở trẻ em

Viêm tụy cấp ở trẻ em thường có liên quan đến nhiều tình trạng bệnh lý khác nhau. Diễn tiến bệnh có thể nhẹ, tự khỏi cho đến rất nặng có thể ảnh hưởng đến tính mạng.

Bệnh thường có những biểu hiện như đau bụng và nôn:

  • Bệnh thường xảy ra đột ngột sau bữa ăn “thịnh soạn”, thường bữa ăn có nhiều dầu mỡ.
  • Vị trí đau vùng bụng trên rốn, vùng thượng vị có khi đau ¼ bụng trên bên phải hay bên trái.
  • Cơn đau dữ dội, mức độ đau tăng dần sau 10 -20 phút sau và có thể kéo dài đến nhiều giờ.
  • Đau có thể lan ra sau lưng, đau tăng lên sau khi ăn.
  • Đa số đều có biểu hiện nôn, nôn ra nhiều nước, nôn vẫn không làm giảm đau bụng.
  • Nếu không tìm được nguyên nhân gây nôn cần nghĩ đến viêm tụy.

Tuy nhiên, bệnh  cũng có thể có những biểu hiện không điển hình, dễ gây nhằm lẫn với các bệnh đường tiêu hóa khác.

Nguyên nhân thường gặp của viêm tụy cấp: do siêu vi, chấn thương, sỏi mật, sỏi bùn đường mật, giun chui ống mật, thuốc (Valproic acid, azathioprin..). Ít gặp hơn là do bệnh hệ thống, chuyển hóa, đột biến.

Thăm khám

  • Ấn đau vùng thượng vị, có thể lan ra sau lưng.
  • Nhu động ruột có thể giảm hoặc liệt ruột.
  • Vàng da có thể xảy ra trong viêm tụy tự phát hoặc gặp trong  viêm tụy do sỏi. Lúc này da sẽ vàng nặng hoặc trung bình.

Ở viêm tụy cấp nặng, bệnh nhân sẽ có những biểu hiện như:

  • Vẻ mặt nhiễm trùng, nhiễm độc: vẻ mặt mệt mỏi, lừ đừ, môi khô, lưỡi bẩn.
  • Dấu mất nước: môi khô, khát nhiều, mắt trũng...
  • Dấu hiệu sốc: tay chân lạnh, huyết áp thấp, mạch nhanh…
  • Suy hô hấp: mệt khó thở, SpO2 giảm.
  • Da đổi màu xanh tím vùng quanh rốn (dấu hiệu Cullen), hoặc da đổi màu xanh tím vùng hông (dấu hiệu Grey Turner) trong viêm tụy thể xuất huyết.
  • Tràn dịch màng phổi.

Để chẩn đoán bệnh, bác sĩ sẽ làm các cận lâm sàng như:

Xét nghiệm máu

  • Công thức máu: bạch cầu có thể tăng, Hematocrit có thể giảm trong viêm tụy thể xuất huyết.
  • Amylase/ máu tăng trên 3 lần trị số bình thường, tăng tối đa và tồn tại trong 3-5 ngày. Mức độ tăng cao của Amylase/máu có thể không tương ứng với mức độ nặng của bệnh. Khoảng 10-15% trường hợp viêm tụy cấp Amylase/máu có thể bình thường lúc khởi đầu.
  • Amylase/nước tiểu tăng và tồn tại trên 2 tuần, có giá trị khi Amylase/máu tăng chưa đến 3 lần so với giá trị bình thường
  • Lipase/máu tăng gấp 3 lần so với bình thường, có độ đặc hiệu cao hơn Amylase/máu.
  • Ion đồ, khí máu, đường huyết, urê/máu, creatinin/máu, triglyceride, LDH.. được chỉ định trong trường hợp nghi ngờ bệnh nặng.
  • Cấy máu: khi nghi ngờ nhiễm trùng hoặc có hoại tử tụy.

Chẩn đoán hình ảnh

  • Siêu âm bụng có giá trị trong chẩn đoán và tiên lượng bệnh. Có khoảng 20% trường hợp viêm tụy cấp có hình ảnh siêu âm bình thường lúc khởi đầu.
  • Xquang bụng không sửa soạn: khi cần phân biệt bệnh tắc ruột hay thủng ruột.

Tiên lượng bệnh: có thể gợi ý dưa vào thang điểm TMMPSG (The Midwest Multicenter Pancreatic Study Group)

  • Tuổi < 7 tuổi    - (1 điểm)
  • Cân nặng < 23 Kg      - (1 điểm)
  • Bạch cầu lúc nhập viện > 18,500/mm3          - (1 điểm)
  • LDH lúc nhập viện >2,000U/L (1 điểm)
  • Lượng dịch bù trong 48 giờ đầu >75ml/Kg/48 giờ     - (1 điểm)
  • Ure/máu tăng > 5mg/dL trong 48 giờ - (1 điểm)
  • Albumin sau 48 giờ nhập viện < 26g/L           - (1 điểm)

Kết quả

  • ≤ 2 điểm:           8,6% diễn tiến nặng, 1,4% tử vong.
  • 2-4 điểm:           38,5% diễn tiễn nặng, 5,8% tử vong.
  • 5-7 điểm:           80% diễn tiến nặng, 10% tử vong.

Điều trị cụ thể

  • Chống sốc: trong trường hợp nặng, có sốc.
  • Điều rị đặc hiệu

Giảm đau

  • Nhịn ăn hoàn toàn, có thể xem xét đặc sonde dạ dày hút dịch khi có chỉ định.
  • Bù dịch
  • Điều chỉnh thăng bằng kiềm toan, điện giải.
  • Kháng sinh khi có chỉ định.
  • Kháng acid.

Chỉ định phẫu thuật khi:

  • Viêm tụy hoại tử kèm ói nhiều, chướng bụng đau khi ấn, vẻ mặt nhiễm trùng nhiễm độc.
  • Áp xe tụy kích thước > 3cm.
  • Viêm tụy xuất huyết.
  • Nang giả tụy tăng kích thước nhanh hoặc kích thước > 5cm hoặc tồn tại >4 tuần.

Biến chứng: hầu hết sẽ ổn định trong vòng 7-10 ngày mà không có biến chứng. Khoảng 13-20% sẽ kéo dài và có biến chứng.

  • Tụy dịch quanh tụy và nang giả tụy.
  • Viêm tụy hoại tử và viêm tụy xuất huyết.
  • Áp xe tụy
  • Bệnh não do tụy

Việc điều trị cần tuân thủ các nguyên tắc sau:

  • Ngăn cản quá trình tự tiêu hủy tuyến tụy và cho tụy nghỉ ngơi.
  • Điều trị nguyên nhân.
  • Bù nước, điều chỉnh thăng bằng kiềm toan.
  • Đảm bảo dinh dưỡng.
  • Điều trị phẩu thuật khi có chỉ định.
  • Phòng ngừa và điều trị các biến chứng tại chỗ và toàn thân.

Vừa qua, bệnh viện Đa Khoa Hoàn Mỹ Cửu Long đã tiếp nhận và điều trị thành công cho một bệnh nhi 14 tuổi, ngụ tại Long Hồ, Vĩnh Long. Bệnh nhi nhập viện cấp cứu trong tình trạng đau bụng vùng thượng vị kèm nôn ói. Qua thăm khám và làm các xét nghiệm cận lâm sàng, em được chẩn đoán viêm tụy cấp. Em đã được các bác sĩ của khoa Nhi bệnh viện Hoàn Mỹ Cửu Long điều trị nội khoa tích cực như: nhịn ăn hoàn toàn, nuôi ăn qua tĩnh mạch, điều trị triệu chứng và điều trị đặc hiệu. Kết quả cho thấy bệnh diễn tiến tốt  bé hết đau bụng, không nôn thêm, ăn uống trở lại bình thường và bé được xuất viện khỏe mạnh sau 5 ngày điều trị.

BS.CKII Phạm Nguyễn Yến Trang – Phó Trưởng khoa Nhi bệnh viện Đa Khoa Hoàn Mỹ Cửu Long đang tư vấn cách chăm sóc bé trong chương trình tư vấn sức khỏe. Chương trình Lớp Học Sản Nhi được tổ chức định kỳ mỗi tháng tại bệnh viện Hoàn Mỹ Cửu Long. Khách hàng có thể đăng ký tham gia qua số điện thoại tổng đài: 02923 917 901 (chương trình hoàn toàn miễn phí)

Theo BS.CKII Phạm Nguyễn Yến Trang – Phó Trưởng khoa Nhi bệnh viện Đa Khoa Hoàn Mỹ Cửu Long, đây là một trường hợp viêm tụy cấp với những triệu chứng không điển hình, bệnh nhi đau bụng vùng thượng vị mức độ vừa và chỉ nôn ói 1 lần sau ăn, không lẫn máu. Các triệu chứng này rất dễ nhầm lẫn với các bệnh lý đường tiêu hóa khác. Tuy nhiên bé đã được làm đầy đủ các xét nghiệm nên việc chẩn đoán và điều trị nhanh chóng và kịp thời. Bệnh viêm tụy cấp là một bệnh cấp tính, dù bệnh có thể tự khỏi nhưng cũng có thể các trường hợp gây ra biến chứng rất nặng nề đe dọa tính mạng trẻ nếu không được điều trị kịp thời. Phụ huynh cần lưu ý đưa trẻ đến ngay cở sở y tế khám khi trẻ có các biểu hiện đau bụng, nôn ói, lừ đừ..v..v..để trẻ được khám, chẩn đoán và điều trị kịp thời nhằm tránh các biến chứng nặng nề có thể xảy ra của bệnh viêm tụy cấp như: mất nước, sốc, viêm tụy hoại tử, viêm tụy xuất huyết....